ESP Nedir? ESP Lambası Neden Yanar?

ESP, virajda ya da kaygan zeminde aracın yolundan çıkmasını önlemeye yardımcı olan elektronik denge sistemi; lambası sürüş sırasında yanıp sönüyorsa sistem devrede, kontaktan sonra sönmeyip yanık kalıyorsa sistemde arıza olabilir. Bilgiler Hyundai ve Kia'nın Türkçe kullanım kılavuzlarına, zorunluluk kısmı ise Resmî Gazete'deki tip onayı yönetmeliklerine dayanıyor. Hyundai kılavuzu aynı sistemi gösterge sayfasında ESP, sürüş bölümünde ESC adıyla anlatıyor; Kia kılavuzu ESC diyor.^{[1, 2]}

ESP ne işe yarar?

Resmî yönetmelik sisteme "elektronik kararlılık kontrolü" diyor ve onu araçların dinamik kararlılığını geliştiren elektronik kontrol işlevi olarak tanımlıyor.^[3] Hyundai kılavuzuna göre sistem, direksiyonu nereye kırdığınızı ve aracın gerçekte nereye gittiğini kontrol ediyor.^[1] Gerektiğinde tekerleklerden herhangi birine fren basıncı uyguluyor ve motor yönetim sistemine müdahale ediyor.^[1] Kia kılavuzu da sistemi viraj alırken aracın dengeli olması için geliştirilmiş bir özellik olarak tanıtıyor.^[2]

Sistemin sınırı da kılavuzlarda açıkça yazıyor: ESC kazaları önleyemez ve güvenli sürüşün yerini tutmaz, hız ve sürüş her zaman yol koşullarına göre ayarlanmalı.^{[1, 2]}

ESP lambası ne anlama geliyor?

Lamba durumu	Anlamı	Kılavuz ne diyor
Kontak açılınca yaklaşık 3 saniye yanıp ardından sönüyor	Sistem kendini kontrol ediyor	Sorun yoksa söner[1]
Sürerken yanıp sönüyor	Sistem devrede	Yavaş sürün, hızlanmaya çalışmayın[1, 4]
Sönmüyor, yanık kalıyor	Sistemde arıza olabilir	Yetkili serviste kontrol ettirin[1, 4]
ESC OFF yanıyor	Sistem düğmeyle kapatılmış	Düğmeyle yeniden açılır[4, 2]

Kia kılavuzu, motor start-stop (ISG) sistemi tarafından otomatik çalıştırıldığında ESC dahil bazı uyarı ışıklarının birkaç saniye yanabileceğini belirtiyor.^[4] Bunun nedeni düşük akü voltajı; kılavuza göre bu, sistemin arızalı olduğu anlamına gelmiyor.^[4]

Hyundai kılavuzu, aynı anda farklı lastik ya da farklı boyutta jant kullanmanın ESC sisteminde arızaya neden olabileceğini söylüyor ve dört lastik ile jantın aynı boyutta olmasını istiyor.^[1] Lambanın neden yandığını teşhis etmek ve onarmak yetkili servisin işi; genel lamba anlamları için Araç Arıza Lambaları ve Anlamları yazısına bakabilirsiniz.

ESP devredeyken ne hissedilir?

Hyundai kılavuzuna göre tekerlekleri kilitleyecek koşullarda frene bastığınızda frenlerden bir ses gelebilir ya da pedalda bir his algılayabilirsiniz; bu normal ve sistemin devrede olduğunu gösteriyor.^[1] Sistem devredeyken araç gaz pedalına her zamanki gibi tepki vermeyebilir.^[1] Çamurlu ya da kaygan yolda gaza fazla basılsa bile motor devri artmayabilir; kılavuza göre bu aracın çekişini ve dengesini sağlamak içindir, sorun değildir.^[1] Hız sabitleyici kullanılıyorsa sistem devreye girdiğinde hız sabitleyici de otomatik devreden çıkıyor.^[1]

ESP kapatılabilir mi?

Kılavuzlardaki araçlarda bir ESC OFF düğmesi var; düğmenin çalışması marka ve modele göre değişiyor. Hyundai kılavuzunda düğmeye kısa basmak yalnız çekiş kontrolünü (motor kontrolü) kapatıyor, fren kontrolü çalışmaya devam ediyor.^[1] Düğmeyi 3 saniyeden uzun basılı tutmak hem çekiş hem fren kontrolünü devre dışı bırakıyor.^[1] Kia kılavuzunda ise yaklaşık yarım saniyelik basış ESC'yi, yaklaşık 3 saniyelik basılı tutuş ESC ve yol tutuş kontrolünü kapatıyor.^[2]

Kapatmak ABS ve fren sisteminin çalışmasını etkilemiyor.^[2] Yine de Kia, sürüş sırasında ESC'nin kapatılmamasını öneriyor.^[2] Hyundai ise lamba yanıp sönerken ESC OFF düğmesine asla basılmamasını, aksi hâlde aracın kontrolünün kaybedilip kaza yapılabileceğini belirtiyor.^[1] Hyundai kılavuzuna göre araç yeniden çalıştırılınca ESC otomatik olarak yeniden açılıyor.^[1]

ESP zorunlu mu?

Türkiye'de ESC şartı tip onayı mevzuatında yer aldı. 25 Ocak 2012 tarihli yönetmeliğin 12. maddesi M1 ve N1 kategorisi araçların elektronik kararlılık sistemiyle donatılmasını şart koşuyordu.^[3] Aynı yönetmeliğin 13. maddesine göre 1 Şubat 2012'den itibaren şartlara uymayan yeni M1 tiplerine tip onayı verilmiyordu.^[3]

Bu yönetmelik 14 Mayıs 2020'de yürürlükten kaldırıldı; yerine geçen yönetmelik tip onayını Ek-I'de listelenen BM/AEK Regülasyonlarına bağlıyor.^[5] AB'nin aynı konudaki 2019/2144 sayılı Tüzüğü'nün Ek-I'inde M1 ve N1 araçlar için ESC, 140 numaralı BM/AEK Regülasyonu olarak listeleniyor.^[6] Aracınızda sistemin olup olmadığını kullanım kılavuzundan ya da yetkili servisten öğrenebilirsiniz.