ADAS Nedir? Sürüş Destek Sistemleri ve Zorunlu Olanlar

ADAS, kamera ve radar gibi sensörlerle çalışıp sürücüye yardım eden gelişmiş sürüş destek sistemlerinin ortak adı; yönetmelik bunlardan akıllı hız desteği, sürücü dalgınlık uyarısı ve geri manevrada algılama gibi sistemleri tüm yeni motorlu araçlara, gelişmiş acil frenlemeyi ise binek, hafif ticari, otobüs ve kamyonlara şart koşuyor. Kia, ADAS kısaltmasını "gelişmiş sürüş destek sistemleri" için kullanıyor ve bu sistemlerin kamera, radar ve yazılımla çalıştığını söylüyor.^[1] Yönetmelik ise aynı grubu "gelişmiş araç sistemleri" adıyla sayıyor.^[2]

ADAS ne işe yarar?

Kia'ya göre bu sistemler sürücünün yerine geçmek için değil, sürüş sırasında yardımcı olmak ve hata payını azaltmak için geliştirildi.^[1] Sensörler yolu ve çevredeki araçları izliyor; sistem tehlike görürse önce uyarıyor, bazı sistemler fren gibi işlevlere de müdahale ediyor.^{[1, 3]}

Hangi sistemler ADAS sayılır?

ADAS tek bir sistem değil, bir grup. Yönetmelikte tanımı bulunanlar ve üreticilerin sayfalarında anlatılan başlıcaları şöyle:^{[2, 3, 4]}

Sistem	Ne yapıyor
Gelişmiş acil frenleme	Olası çarpışmayı algılar, çarpışmayı önlemek ya da hafifletmek için aracı yavaşlatır[2]
Acil durum şeritte tutma	Şeritten ayrılırken sürücünün aracı güvenli konumda tutmasına yardım eder[2]
Akıllı hız desteği	Sürücünün yola uygun hızı korumasına geri bildirimle yardım eder[2]
Sürücü dalgınlık uyarısı	Sürücünün uyanıklığını değerlendirir, gerekirse uyarır[2]
Geri manevrada algılama	Geri giderken arkadaki insan ve nesneleri fark ettirir[2]
Adaptif hız sabitleme	Öndeki araçla önceden belirlenen mesafeyi korur[3]
Kör nokta uyarısı	Kör noktadaki aracı yan aynada yanıp sönen ışıkla bildirir[4]
Otomatik uzun far	Kısa ve uzun far arasında kendiliğinden geçiş yapar[3]

Hangi sistemler zorunlu?

Zorunluluk Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın tip onayı yönetmeliğinden geliyor (AB/2019/2144). Yönetmeliğin 6. maddesi, tüm motorlu araçların şu sistemlerle donatılmasını istiyor:^[2]

• Akıllı hız desteği
• Alkol kilidi kurulum ön hazırlığı
• Sürücü dalgınlık ve dikkat uyarısı
• Gelişmiş sürücü dikkat dağınıklığı uyarısı
• Acil duruş sinyali
• Geri manevrada algılama
• Olay veri kaydedicisi

Araç türüne göre eklenen sistemler ise şunlar:^[2]

Araç	Sistem	Madde
Binek, hafif ticari (M1, N1)	Gelişmiş acil frenleme	7
Binek, hafif ticari (M1, N1)	Acil durum şeritte tutma	7
Otobüs, kamyon (M2, M3, N2, N3)	Gelişmiş acil frenleme	9
Otobüs, kamyon (M2, M3, N2, N3)	Şeritten ayrılma uyarısı	9
Otobüs, kamyon (M2, M3, N2, N3)	Yaya ve bisikletli algılama	9

Yönetmelik ayrıca bütün araçlar için lastik basıncı kaybında sürücüyü uyaran bir lastik basınç izleme sistemi istiyor (madde 5).^[2]

Binek araçlardaki acil frenleme iki fazlı: birinci fazda öndeki engeller ve hareketli araçlar algılanıyor, ikinci fazda algılama yayaları ve bisikletlileri de kapsayacak biçimde genişletiliyor.^[2]

Adaptif hız sabitleme ve otomatik uzun far, yönetmeliğin 6, 7 ve 9. maddelerindeki bu listelerde geçmiyor.^[2] Kör nokta konusunda ise otobüs ve kamyonlar için, sürücü koltuğundan korunmasız yol kullanıcılarının görülebilmesi amacıyla kör noktaların en aza indirilmesi isteniyor; bu bir sensör uyarısı değil, tasarım şartı.^[2]

Hangi araçta ne zamandan beri zorunlu?

Yönetmeliğin diğer hükümleri 6 Temmuz 2022'de yürürlüğe girdi.^[2] Hangi sistemin hangi araç kategorisinde hangi tarihten itibaren aranacağı ise yönetmeliğin Ek-II'sindeki takvime bağlı.^[2] Bu yüzden belirli bir aracınızda sistemin olup olmadığını tarihten tahmin etmek yerine kullanım kılavuzuna ya da bayiye bakmak daha güvenli.

ADAS kapatılabilir mi?

Gelişmiş acil frenleme ve acil durum şeritte tutma sistemleri, sürücünün yapacağı bir dizi hareketle her seferinde ayrı ayrı kapatılabilmeli.^[2] Araç ana kontrol anahtarı her etkinleştirildiğinde bu sistemler yeniden normal çalışma modunda olmalı.^[2] Sesli uyarıları kolayca susturmak mümkün olmalı, ama bu işlem sistemin diğer işlevlerini durdurmamalı.^[2]

Akıllı hız desteği de kapatılabilir; sistem yine araç her çalıştırıldığında normal modda başlar.^[2] Olay veri kaydedicisi ise devre dışı bırakılamaz.^[2]

Olay veri kaydedicisi ne kaydediyor?

Olay veri kaydedicisi, çarpışmadan kısa süre önce, çarpışma sırasında ve hemen sonrasında aracın hızını, frenlemesini, konumunu, devrilme durumunu ve güvenlik sistemlerinin durumunu kaydediyor.^[2] Kaydedilen veri kapalı devrede tutuluyor ve yalnızca kaza araştırması ve analizi amacıyla yetkili kamu kurum ve kuruluşlarına sunulabiliyor.^[2] Kaydedici, aracın sahibini tanımlayabilecek bilgileri kaydedemez ve saklayamaz.^[2]

Sürücü dalgınlık ve dikkat uyarısı sistemleri için de benzer bir sınır var: Bu sistemler, işlevleri için gerekli olanlar dışında hiçbir veriyi sürekli kaydetmeyecek ve üçüncü kişilerin erişimine açmayacak biçimde tasarlanıyor.^[2]

ADAS sürücünün yerine geçer mi?

Geçmez. Kia'nın açıklamasına göre sistemlerin performansı yoğun yağış, kar, çamur, aşırı güneş yansıması, silinmiş yol çizgileri ya da sensörlerin önünün kapanması gibi durumlardan etkilenebiliyor.^[1] Sistemler belirli senaryolarda müdahale edebilse de yoldaki bütün sıra dışı olayları önceden tahmin edemiyor; sürücünün her an direksiyon hâkimiyetine sahip olması gerekiyor.^[1]

Bu sistemlerin sürücüsüz sürüşten farkını Otonom Sürüş Seviyeleri yazısında anlattık. Bir uyarı ışığı yanıyorsa ya da sistem hatalı uyarı veriyorsa sensörü ve kamerayı kendiniz ayarlamaya çalışmayın, yetkili servise başvurun.