Türkiye'de Sürücüsüz Araç Yasal mı? Mevzuat Ne Diyor?

Türkiye'de tam otonom araçların otonom sürüş sistemine tip onayı verilmesini düzenleyen yönetmelik, 1 Aralık 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanıp aynı gün yürürlüğe girdi.^[1] Yönetmelik aracın teknik olarak onaylanmasını düzenliyor; sürücüsüz bir aracın trafikte kim tarafından, hangi izinle işletileceği yönetmeliğin konusu değil.^[1] Karayolları Trafik Kanunu ise sürücüyü aracı sevk ve idare eden kişi olarak tanımlıyor.^[2]

Yönetmelik neyi kapsıyor?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın yönetmeliği, Avrupa Birliği'nin 2022/1426 sayılı tüzüğü dikkate alınarak hazırlandı ve dayanağı Karayolları Trafik Kanunu'nun 29. maddesi.^[1] Tip onayı şu üç kullanım durumundaki tam otonom araçların otonom sürüş sistemlerini kapsıyor:^[1]

1. Belirlenmiş alanda çalışanlar: Belirli bir alanda insan ya da yük taşımak için tasarlanan tam otonom araçlar.
2. Sabit güzergâhlılar: Çıkış ve varış noktaları önceden belli bir güzergâhta yolcu ya da yük taşıyan tam otonom araçlar.
3. Otonom park sistemi: Belirli otopark tesislerinde kendiliğinden park eden çift modlu araçlar.

Türkiye'de tip onayı veren kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.^[1]

Yönetmelikteki temel kavramlar

Kavram	Anlamı
Otonom sürüş sistemi (ADS)	Belirli koşullarda sürüşü sürekli yapan donanım ve yazılım[1]
Operasyonel tasarım alanı (ODD)	Sistemin çalışmak üzere tasarlandığı koşullar[1]
Çift modlu araç	Hem sürücüyle hem sürücüsüz gidebilen araç[1]
Uzaktan müdahale operatörü	Araç dışından destek veren, aracı sürmeyen kişi[1]

Çift modlu araçlarda elle sürüşten tam otonom moda ya da tersine geçiş yalnızca araç tamamen dururken yapılabiliyor.^[1] Araç içi operatör sistemi başlatıp durdurabiliyor, durağı değiştirebiliyor ya da araç dururken bir manevrayı onaylayabiliyor; ama aracı sürmüyor.^[1]

Trafik kanunu ne diyor?

Karayolları Trafik Kanunu'na göre sürücü, karayolunda motorlu ya da motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişi; şoför ise ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişi.^[2] Kanun metninde otonom ya da sürücüsüz araca özel bir hüküm bulunmuyor.^[2] Kazada kimin sorumlu olduğunu Sürücüsüz Araç Kaza Yaparsa Kim Sorumlu? yazısında anlattık.

Uluslararası sözleşme ne diyor?

Birleşmiş Milletler kayıtlarına göre Türkiye, 1968 tarihli Viyana Karayolu Trafiği Sözleşmesi'ne 22 Ocak 2013'te katıldı.^[3] Sözleşmeye 2021'de önerilip Ocak 2022'de kabul edilen 34bis maddesi otonom sürüşü düzenliyor.^[3] Bu maddeye göre hareket eden her aracın bir sürücüsü olması şartı, araç otonom sürüş sistemi kullanırken karşılanmış sayılıyor; ancak sistemin hem ülkenin teknik düzenlemelerine hem de işletmeyi düzenleyen iç mevzuatına uyması gerekiyor.^[4] Madde yalnızca bu düzenlemelerin uygulandığı ülkenin topraklarında geçerli.^[4]

Başka ülkelerde örnek: Almanya

Almanya'nın trafik kanunu, sürüş görevini sürücü olmadan belirlenmiş bir işletme alanında kendi başına yerine getirebilen aracı ayrıca tanımlıyor.^[5] Bu araçlarda, aracı işletme sırasında devre dışı bırakabilen ve manevralara onay verebilen bir gerçek kişi "teknik denetçi" olarak görev yapıyor.^[5]

Martı'nın sürücüsüz aracı trafiğe çıkabilir mi?

Martı, Tensor ile ortaklığını duyururken otonom araçların Türkiye'de kullanıma alınmasını ve düzenleyici onay almasını belirsizlikler arasında saydı.^[6] Tip onayı yönetmeliği aracın teknik onayının yolunu açıyor; sürücüsüz yolcu taşımacılığının trafikte nasıl izinlendirileceği ise bu yönetmeliğin konusu değil.^[1] Martı'nın tanıttığı aracı RoboMartı Nedir? yazısında anlattık.