Sürücüsüz Araç Kaza Yaparsa Kim Sorumlu? Türkiye'de Kural Ne?

Türkiye'de trafik kazasından doğan zararda sorumluluk aracın işletenine bağlanıyor: araç bir şirketin unvanı ya da işletme adı altında işletiliyorsa, işleten ve şirketin sahibi zarardan birlikte (müştereken ve müteselsilen) sorumlu.^[1] Karayolları Trafik Kanunu'nda otonom ya da sürücüsüz araca özel bir sorumluluk hükmü bulunmuyor; mevcut hükümler işleteni ve teşebbüs sahibini esas alıyor.^[1] Bu yazı tazminat sorumluluğunu anlatıyor; somut bir kazada karar mahkemeye ait.

İşleten kimdir?

Kanuna göre işleten, araç sahibi; mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta sicilde alıcı görünen kişi; uzun süreli kiralama, ariyet ya da rehin gibi durumlarda ise kiracı, aracı ödünç alan ya da rehin alan kişi.^[1] Başka biri aracı kendi hesabına ve kendi tehlikesine işletiyorsa ve araç üzerinde fiili tasarrufu olduğu ispat edilirse, işleten o kişi sayılıyor.^[1] Araç sahibi ise adına tescil belgesi verilmiş ya da sahiplik veya satış belgesi düzenlenmiş kişi.^[1]

Kanun ne diyor?

• Şirket adına işletilen araç: Motorlu aracın işletilmesi bir kişinin ölümüne, yaralanmasına ya da bir şeyin zarar görmesine yol açarsa ve araç bir şirketin unvanı veya işletme adı altında ya da o şirketin kestiği biletle işletiliyorsa, aracın işleteni ve bağlı olduğu şirketin sahibi zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu.^[1]
• Sürücünün kusuru: İşleten ve şirket sahibi, aracın sürücüsünün ya da aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusurları gibi sorumlu.^[1]
• İşletilmeyen araç: İşletilme hâlinde olmayan bir aracın yol açtığı kazada işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin, işletenin ya da sorumlu olduğu kişilerin kusurunu veya araçtaki bir bozukluğun kazaya yol açtığını ispat etmesi gerekiyor.^[1]

İşleten ne zaman sorumluluktan kurtulur?

İşleten ya da şirket sahibi; kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru yoksa ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilememişse, kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü bir kişinin ağır kusurundan çıktığını ispat ederek sorumluluktan kurtulabiliyor.^[1] Kurtulamazsa ama zarar görenin de kusuru olduğunu ispat ederse, hâkim tazminatı indirebiliyor.^[1]

Zorunlu trafik sigortası

İşletenler, kanunun 85. maddesinin birinci fıkrasından doğan sorumluluklarını karşılamak için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda.^[1] Geçerli teminat tutarlarında zorunlu sigortası olmayan araçlar trafikten men ediliyor.^[1] Güncel teminat tutarlarını Trafik Sigortası Teminat Limitleri 2026 yazısında anlattık.

Robotaksi kazasında kim sorumlu olur?

Martı, Tensor ile anlaşmasında otonom araçları satın alıp kendi platformunda kullanıma sunacağını duyurdu.^[2] Kanuna göre adına tescil belgesi verilen kişi araç sahibi, araç sahibi de işleten sayılıyor; araç bir şirketin unvanı altında işletiliyorsa işleten ve şirket sahibi birlikte sorumlu.^[1] Martı'nın planını Martı ve Tensor Ortaklığı yazısında anlattık.

Üreticinin rolü

Tam otonom araçların tip onayı yönetmeliği, üreticinin sistemin sahadaki güvenlik performansına ilişkin araçtan ve başka kaynaklardan veri toplamasını "servis içi izleme", bu verileri raporlamasını da "servis içi raporlama" olarak tanımlıyor.^[3] Yönetmelik ayrıca araç içi operatörün ve uzaktan müdahale operatörünün aracı sürmediğini, sürüş görevini sistemin yerine getirdiğini belirtiyor.^[3]

Başka ülkelerde örnek: Almanya

Almanya'da belirlenmiş işletme alanında sürücüsüz çalışan otonom araçlar için, aracı işletme sırasında devre dışı bırakabilen ve manevralara onay verebilen bir gerçek kişi "teknik denetçi" olarak tanımlanıyor.^[4] Türkiye'deki mevzuatın bütününü Türkiye'de Sürücüsüz Araç Yasal mı? yazısında anlattık.